Hechografie

VERENIGING EERSTELIJNS GECERTIFICEERDE ECHOGRAFIE.

Wat is echografie?

Heel simpel gesteld het afbeelden (grafie) van structuren binnen het lichaam door het uitzenden van geluidsgolven en het teruggekaatste (echo) geluid daarvan omzetten in een videobeeld.

Er wordt gebruik gemaakt van ultrasoon geluid van 2,6 Mhz tot 10 Mhz, wat door de transducer die op het lichaam wordt gezet wordt uitgezonden.

Dit geluid wordt teruggekaatst door de verschillende structuren in het lichaam. Niet alleen de geluidsweerstand van de structuur, maar juist ook overgang van de ene structuur in de andere, met een andere geluidsweerstand, geeft reflectie van het geluid. De mate van reflectie, de richting hiervan en de tijd die het geluid erover doet om heen en terug te gaan zijn onder andere gegevens die omgezet kunnen worden in een zwart-grijs-wit beeld waarin structuren te herkennen zijn.

Het mooie van het onderzoek dat het een dynamisch "live"beeld geeft van wat er in het lichaam gebeurt. Door het verschuiven en draaien van de transducer verandert ook het beeld en is hetzelfde object vanuit een andere hoek te onderzoeken. Zo is de lever die rechts boven in de de buik ligt vanuit de mediaanlijn, vanuit de midclaviculair lijn, van uit lateraal tussen de ribben door te zien, waarbij ook de transducer in twee haaks op elkaar staande posities te houden is.

Zo kan de onderzoeker van uit meerdere hoeken een gevonden afwijkingen in kaart brengen en beschrijven. Een goede anatomische kennis van het te onderzoeken is wel vereist, tesamen met bekendheid van pathologische afwijkingen die mogelijk zijn. Het is zelfs een vereiste om een gevonden afwijking vanuit meerdere hoeken bekeken te hebben, om zo artefacten uit te sluiten.

Verdere details komen in de nascholing echografie aan de orde. Ga hiervoor naar VEGE

Hieronder volgen de verschillende vormen van echografie die er zijn. Als huisarts zijn de abdominale en obstetrische echografie van eerste belang, bij voldoende vaardigheid kunnen andere vormen van echografie volgen.

Echografie van de bovenbuik
Echografie van de onderbuik
Obstetrische echografie
Vaginaal echografie
Rectaal echografie
Small parts echografie
MSU
Echocardiografie

Echografie van de bovenbuik.

In de bovenbuik zijn meerdere structuren te onderscheiden:

Aorta, met de truncus coeliakus, de art mesenterica superior, de bifurcatie, para-aortale lymfeklieren. De aorta is een merkpunt in de bovenbuik.
Lever, met intrahepatische galwegen, venen, leverparenchym.
pancreas, met v. lienalis en overgang in v. porta, onderscheid in kop en staart, ductus choledochus.
galblaas, met zijn inhoud.
nieren, met hun eigen anatomie van schors en merg en vaten, en hun samenhang met de omliggende organen, zoals milt en lever
milt, met zijn vorm en grootte, parenchym en vaten.
Vena cava, en daarbij andere vaatstructuren zoals de v. porta, v. lienalis, v.renalis sinistra, a. renalis dexter.

Echografie van de onderbuik.

In de onderbuik zijn de volgende structuren te onderscheiden bij een volle blaas.

Blaas (volle), met afwijkinegn aan de wand of vorm
Prostaat is ten dele te zien, maar niet optimaal genoeg voor diagnostiek.
Uterus en adnexen zijn te zien, vaginale echografie heeft hiervoor duidelijk de voorkeur
Liezen, met de femoraal poort en lymfeklieren
Symfyse, waarbij de gemeten breedte een maat kan zijn voor lysis bij een zwangerschap. De waarde van deze meting wordt nog onderzocht.
Testikels en penis, waarbij testisparenchym en epididimis afzonderlijk goed zijn te zien. Bij de penis zijn zwellichamen en urethra te onderscheiden. Intraductale afwijkingen aan de urethra zijn goed af te beelden.

Obstetrische echografie.

Volgens het basistakenpakket zijn de huisartsen de begeleiders van de eerste 12 weken zwangerschap.

Juist in deze periode zijn er vanaf de kant van de patient veel vragen en onduidelijkheden. Een grotere kans op problematiek in deze periode, het onduidelijk zijn van de laatste menstruatie datum, de eerste terechte of onterechte bezorgheid over het hoe en wat van het vruchtje, zijn allemaal zaken die steeds moeilijker met de bestaande diagnostica in de eerste lijn uit te leggen zijn. Om dezelfde reden kunnen verloskundigen met de juiste opleidingspapieren eerstelijns echografie verrichten bij hun patienten.

Om dezelfde reden is dit net zo elementair bij huisartsen, ook als de huisarts niet verloskundig actief is.

Eenling-meerling, placentalocalisatie, hartactie, biometrie ed zijn echografische onderzoeken die veel informatie geven aan huisarts en moeder!

Vaginaal echografie.

Bij deze vorm van echografie wordt een speciaal gevormde transducer gebruikt die ingebracht wordt in de vagina. Deze transducers zijn zgn Endfire tarnsducers, op het uiteinde zitten de kristallen die de geluidsgolven uitzenden en zo dus direct tegen de uterus aan gelegen een beeld geven.

Dit zijn ook transducers met een hogere frequentie, zodat het beeld fijner wordt. Door de transducer te draaien en in de vier vaginale fornices te positioneren is zo het gehele vrouwelijk genitaal te beschrijven. Hiermee is een veel duidelijker beeld te verkrijgen dan een door de buikwand verricht echografisch onderzoek.

In de praktijk een simpel onderzoek die door vrouwen niet als zwaar of vervelend wordt ervaren. Veel vrouwen weten allang via bladen en TV hoe het gaat. Een vaginaal toucher wordt als vervelender ervaren.

Rectaal echografie.

Allereerst wordt deze vorm van echogarfie gebruikt om de prostaat af te beelden. Ook hierbij wordt gebruik gemaakt van endfire transducers zoals bij de vaginaal echografie. Ze zijn wel anders van vorm, en kunnen een combinatie zijn van een endfire, met daarachter een lineaire array probe, of ook een mechanische endfire met draaibare transducer. Anders dan bij vaginale echografie is de ruimte om de probe anders te positioneren bij rectale echografie toch kleiner, daarom wordt gekozen voor meer vrijheid in de transucer zelf. Sommige vaginale transducers zijn opzich goed te gebruiken als rectale transducer.

Daarnaast kan rectaal echografie gebruikt worden om het rectum af te beelden, en zo hoger opgeschoven in het rectum een beeld verkrijgen van de rectum cq distale colon wand. Zo kunnen bijvoorbeeld poliepen in het distale colon gevonden worden. Deze ontwikkeling is nog betrekkelijk jong. Er moet nog duidelijk gemaakt worden hoe deze vorm van diagnostiek zijn plaatst heeft naast de sigmoidoscopie.

Small parts echografie.

Deze vorm van echografie wordt gebruikt om zoals gezegd kleine structuren die oppervlakkig liggen af te beelden. Hierbij moet gedacht worden aan schildklier, lymfeklieren, huid, mammae en IMT.

IMT staat voor Intima Media Thickness, gemeten van de a. carotis. Lees het Review artikel voor verdere informatie. We meten geen cholesterol meer, maar de IMT.

Er wordt gebruik gemaakt van een hoogfrequente transducer, 7,5 tot 10 Mhz, die dus weinig penetratie heeft, maar wel een fijnkorrelig beeld met hoger detail.

Small parts van spieren, pezen en gewrichten staan onder MSU, musculo skeletal ultrasound.

Musculo Skeletal Ultrasound.

Hierbij worden pezen, kapsels, banden, gewrichten, zenuwen, botten en spieren afgebeeld.

Een voorbeeld is de schouder, waarbij de verschillende genoemde structuren duidelijk zijn af te beelden en te benoemen. Een belangrijk gegeven is hierbij, dat het gebruikelijke lichamelijke onderzoek weinig specifiek is bij schouderproblematiek. Een echografisch onderoek levert sneller en meer informatie op.

Nek en rugklachten zijn (nog) niet met behulp van echografie te onderzoeken.

Epicondyllitis lateralis is echografisch af te beelden, te beoordelen en te vervolgen.

CTS klachten zijn echografisch af te beelden en te beoordelen. De carpale tunnel en het effect van zijn druk op de structuren is zicht en meetbaar.

Op babyleeftijd wordt echografisch onderzoek van de heupen verricht voor het probleem van heupluxaties. Deze vorm van diagnostiek neemt steeds meer de plaatst in van de normale heupfoto's, niet alleen vanwege de stralingsbelasting, maar ook omdat er meer en betere informatie te verkrijgen is met behulp van de echografie.

Echografie van de knieen geeft informatie over quadricepspees, en oppervlakkig gelegen structuren in het kniegewricht en de bursa.

De achillespees is fraai af te beelden bij MSU, met hoge resolutie echografie zijn de banden en pezen van het enkelgewricht af te beelden.

Bij de MSU is ook heel duidelijk een plaats wegelegd voor het echogeleid puncteren dan wel injecteren. Hierbij moet vooral verwacht worden dat het aantal injecties door het echografisch indiceren zal afnemen. Hiermee zullen ook het aantal fouten wat door injecteren optreedt verminderen.

Echocardiografie.

Van deze vorm van echografie is er een goede bruikbaarheid in de huisartspraktijk. Er kan gekeken worden naar klepfuncties, tekenen van decompensatio cordis, pericardvocht etc. Juist vroege detectie van cardiologische problematiek kan veel betekenen voor de behandeling en lange termijn winst voor de patient. Zo kan onset hartfalen onderkend of vermoed worden voordat de eerste opname op de IC met hartfalen een feit is. Juist deze groep heeft een uitermate slechte prognose, slechter dan de gemiddelde maligniteit.

Er zijn nu kleine draagbare apparaten die op batterijen werken, en dus ook mee te nemen zijn naar de patienten elders.( Dus juist naar die oudere niet mobiele patient die benauwd is door of ouderdom, of COPD, of adipositas, of cardiaal etc) Er bestaan ook al mobiele spirometers!?.